Japonya’nın unutulmuş yerlileri Ainu halkı

Japonya'nın unutulmuş yerlileri Ainu halkı
Japonya'nın unutulmuş yerlileri Ainu halkı

Japonya’nın yerli halkı Ainu, Japonya’nın kuzeyinde yer alan Hokkaido adasında yaşayan ilk halktır. Ainu halkı, kültürel, dilsel ve fiziksel kimlikleri nedeniyle uzun zamandır antropologların ilgisini çekiyor, ancak çoğu kişi onları henüz duymamış olabilir. Bunun nedeni, Hokkaido’nun en eski yerleşimcileri olmalarına rağmen, uzun yıllar boyunca Japon egemenliği tarafından ezilmeleri ve ötekileştirilmeleri. 19. yüzyılın başına kadar Japonya genelinde yaşayan halk, baskı ve sindirme politikasından dolayı ülkenin kuzeyine göç etmek zorunda bırakıldı. Ainu, halk dilinde ‘insan’ anlamına geliyor ancak bu kelime Japonya’da uzun bir zaman etnik hakaret olarak kullanıldığı için halen bazı Ainular kendilerine Utari(yoldaş) demeyi tercih ediyor.

Geçimlerini uzun yıllar avcı toplayıcılık ve balıkçılıkla sürdüren halk, uygulanan kısıtlamalarla balıkçılık ve geyik avcılığı gibi geçim kaynakları engellenerek tarıma zorlandılar. Bu kısıtlamaların peşi sıra, Japon isimleri benimsemeleri, Japonca konuşmaları ve sevdikleri ayı törenleri de dahil olmak üzere birçok kültürel yapılarına doğrudan yasaklar getirildi ve uzun süren bir asimilasyon uygulamasına maruz kaldılar. Geniş çaplı damgalama uygulamaları nedeniyle birçok Ainu, isimlerini ve kimliklerini gizleyerek yaşamak zorunda kaldı. Hatta Japon araştırmacılar, 19. yüzyılın sonlarından 1960’lara kadar Ainu mezarlarını aradılar, üzerinde çalışma yapmak için Ainu kalıntılarının büyük bir kısmını topladılar ve kemikleri asla geri vermediler. Kabile tipi toplumsal yapıları, dış görünüşleri ve inanç farklılıkları ile etnik ayrımcılığa uğramaları sebebiyle, ABD’de yaşayan yerli halk Kızılderililer‘e benzetiliyorlar.

Japonya'nın unutulmuş yerlileri Ainu halkı

Ainu halkının tanınması

Ancak son zamanlarda Ainular için olumlu gelişmeler yaşandı. Ainu kültürünün yaşatılması, dil ve miraslarının korunması için uzun yıllar süren müzakereler sonuca vardı. 2019 yılının Nisan ayında Japon hükümeti tarafından yasal olarak Japonya’nın yerli halkı olarak tanındılar.

Alınan bu kararı, hükümet sözcüsü Yoshihide Suga şu şekilde duyurdu; ”Ainu halkının onurunu ve haysiyetini korumak ve farklı değerlere sahip canlı bir toplumu gelecek nesillere aktarmak önemlidir”

Ainuların temsilcilerinden Mikiko Maruko‘da, Japonya’nın ilk kez anayasal düzeyde bir adım attığını belirterek, ”Daha yapılacak çok şey var. Bunlardan bir tanesi de çocuklarını liseye gönderemeyen ailelere burs sağlanması” diye konuştu.

Japonya'nın unutulmuş yerlileri Ainu halkı
Hokkaido’daki Shiretoko Ulusal Parkı, Ainu halkının avlanma ve balıkçılık alanıydı

Ancak bu tanıma, biraz sembolik düzeyde kalmış durumda. Ainu halkı için hala somon balıkçılığı yasak, kutsal yerlerini sular altında bırakacak yeni barajlar inşa ediliyor. Geçmişte yapılanlara karşı herhangi bir tazminat verilmiyor. Burada yaşayan halkın anlaşılabilir istekleri var. Öncelikle kutsal yerlerine zarar verilmemesi isteniyor ve atalarının yıllar önce götürülen kemiklerinin geri getirilmesini istiyorlar. En önemlisi de varlıklarını tüm dünyanın bilmesini istiyorlar.

Bir kısmı Rusya’da yaşayan Ainuların 2017 yılında yapılan bir araştırmaya göre Japonya’daki sayısı sadece 12 bin 300. Ülkede yaşayan bu azınlığa mensup insanların çoğu Japonya’nın sistematik olarak uyguladığı asimilasyon politikaları nedeniyle kendi benliklerini yitirmiş durumda. 1991’de yapılan bir araştırmaya göre Ainu dilini Japonya’da akıcı bir şekilde konuşabilen sadece 15 kişi kalmış durumda.