Juraj Janosik Ulusal kahraman olan bir kanun kaçağı

Juraj Janosik Ulusal kahraman olan bir kanun kaçağı
Juraj Janosik Ulusal kahraman olan bir kanun kaçağı

Zenginleri soyup fakirlere dağıtan ve sayısız sanatsal esere ilham veren haydut Juraj Janosik, bir zamanlar sıradan bir insandı. Janosik’in hayatı hakkında çok az kaynak var. Bunlardan biri, Janosik’in ölüm cezasına çarptırıldığı 1713 Mart’ındaki duruşmasının protokolü, diğer ise Trencin’deki arşivlerden iki belge ve son olarak, Varin’deki kilise kayıt ofisi.

Juraj Janosik kimdir?

Bu kayıt ofisi sayesinde, Janosik’in 25 Ocak 1688’deki vaftizinin kesin tarihi biliniyor. Bu bilgilere dayanarak, Janosik’in birkaç gün önce Slovakya’da Terchove köyünde doğduğunu söyleyebiliriz. Çocukluğu ve ergenliği hakkında neredeyse hiçbir şey bilinmiyor, ancak on sekizinci doğum gününü kutladığında hayatında büyük bir değişiklik oldu. O zamanlar Slovakya, Avusturya İmparatorluğu’nun etkisiyle Macaristan Krallığı’nın bir parçasıydı ve durum çok çalkantılıydı. Slovak halkı yoksulluktan ve soylulara karşı serf görevlerinden rahatsızlardı. Serf, Ortaçağ Avrupası’nda, miras yoluyla kendisine tahsis edilen arazide toprak ağası adına çalışan köylü demekti.

Francis II Rakoczi liderliğinde asi bir ordunun kurulmasıyla tatminsizlik iyiden iyiye arttı. Janosik askere alınanlardan biriydi ve bu orduda iki yıl geçirdi. İmparatorluk ordusunun, Francis II Rakoczi’ye karşı Trencin savaşını kazanarak isyanları bastırdığında ve Slovak toprakları üzerindeki hakimiyetini yeniden kazandığında Janosik’in hizmeti de sona erdi. Janosik bu savaştan sağ kurtuldu ve köyüne döndü, ancak orada uzun kalamadı.

Kısa bir süre sonra, muhtemelen kendi isteği dışında Avusturya ordusuna katıldı ve Tomas Uhorcik ile tanıştığı Bytca Kalesi’ndeki hapishane hizmetine yerleştirildi. Uhorcik, toprakları batı ve kuzey Slovakya’da, ayrıca Polonya ve Moravya’da bulunan bir soyguncu çetesinin lideriydi. Janosik ve Uhorcik, ortak siyasi ideallerine dayanarak hızlı arkadaş oldular. Janosik, Uhorcik’in soyguncu çetesine katıldı. Ancak Uhorcik evlendikten kısa bir süre sonra çetenin yeni bir lidere ihtiyacı vardı. Janosik bariz bir seçim oldu. Janosik’in yaptığı soygunlar hakkında bilinen her şey onun itiraflarına dayanıyor.

Soyguncu çetenin Slovakya, Polonya ve Moravya’dan yirmi civarında üyesi vardı. Özellikle zengin tüccarları soydular ve ganimetin çoğunu kendi aralarında paylaştılar, ancak bir kısmını başka şeyler veya hizmetler karşılığında köylülere de verdiler. Bazı tarihçilere göre Janosik’in niyeti sadece kendini zenginleştirmek değildi, siyasi idealleri ve bölgenin sefil durumu da itici güçtü.

Janosik’in bir soyguncu olarak kariyeri iki yıl bile sürmedi. 1712’de yakalandı ve 1713’te ölüm cezasına çarptırıldı. Son derece zalimce infaz edilmeden önce işkence gördü ve ardından bir kancaya asıldı.

Ölümünden sonra Janosik

Janosik’in ölümünden sonra onunla ilgili bir şarkının ilk kaydı 1780 civarında yapıldığı biliniyor yani ölümünden 67 yıl sonra. Bu şarkı halk kökenli değil, daha çok sanatçının para kazanma ümidiyle yazdığı bir şarkı. Ancak 1809’da bir istisna gerçekleşiyor, Slovak romantik şair Jan Botto, ünlü şiiri Smrt Janosikova(Janosik’in Ölümü) eserinde Janosik’in hayatının son anlarından bahsediyor ve özgürlüğün mümkün olduğu daha iyi bir geleceğe inancını dile getiriyor. O zamanlar folklor birçok yazar ve akademisyenin odak noktasıydı ve Jan Botto, insanların özgürlük ve adalet arzusunu temsil edecek cesur genç adam imajını yarattı.

Slovak ve Çek topraklarındaki romantizm, Slovak Ulusal Uyanışı ve Çek Ulusal Uyanışı ile yakından bağlantılıydı. İki ülke de Avusturya-Macaristan İmparatorluğunun egemenliği altında yaşadı. Her iki ulusal hareket bu iki ulusun ortadan kalkmamasını sağlayacaktı, dil ve kültürel miras bunda anahtar rol oynayacaktı.

Janosik, Slovakya, Polonya ve Çek Cumhuriyeti’nden sayısız yazar, müzisyen, sanatçı ve diğer yaratıcı insanlara hikayelerini yeniden anlatmaları için ilham verdi. Örgülü saçlarıyla, valaska adlı bir çoban baltası taşıyan ve kırsal kıyafetler giyen genç bir kanun kaçağı olan Juraj Janosik, Slovakya’nın beklenmedik kahramanı oldu. Polonya ve Çek Cumhuriyeti’nde de oldukça popüler bir siyasi simge.

Juraj Janosik, son üç yüz yıl boyunca o bölgede özgürlük mücadelesinin sembolü olmaya devam etti ve insanlara daha fazlasını yaratmaları, adalet için savaşmaları ve zorluklar karşısında umutlarını kaybetmemeleri için ilham vermeye devam ediyor.